Nếu có ai hỏi tôi: "Đâu là nơi ấm áp nhất thung lũng Lân Nóng?", tôi sẽ dẫn bạn đến bên bếp lửa giữa gian nhà sàn gỗ lim. Ở đây, bếp lửa không chỉ là nơi nấu nướng, mà là một "thực thể" sống động, là nơi lưu giữ ký ức của 8 thế hệ và là trung tâm của mọi nghi lễ văn hóa người Nùng Ing.
1. Ngọn lửa chưa bao giờ tắt
Trong tư duy của người Nùng Ing tại Lân Nóng, bếp lửa là linh hồn của ngôi nhà. Từ thời cụ Pháp Sinh, cụ Tào Hu khai sơn lập bản, việc đầu tiên khi dựng nhà mới chính là "nhóm lửa".
.JPG)
Hơi ấm trăm năm. Bếp lửa nhà sàn Lân Nóng không chỉ nấu chín thức ăn, mà còn 'nấu' nên những câu chuyện di sản được truyền đời qua 8 thế hệ.
Bếp thường được đặt ở gian giữa – trái tim của ngôi nhà sàn. Người dân nơi đây có thói quen giữ cho than hồng luôn âm ỉ dưới lớp tro bếp gỗ nghiến. Ngọn lửa ấy tượng trưng cho sự tiếp nối không ngừng nghỉ, cho sức sống mãnh liệt của một gia tộc giữa thung lũng đá vôi khắc nghiệt.
2. Nơi hội tụ của những câu chuyện di sản
Bếp lửa là "phòng khách" ấm cúng nhất. Đây là nơi:
- Kể chuyện tổ tiên: Bên chén rượu ngô nồng nàn, các bậc cao niên kể cho con cháu nghe về hành trình tìm kiếm vùng đất "minh đường tụ thủy".
- Dệt nên làn điệu Sli: Dưới ánh lửa, những đôi nam nữ Nùng Ing hát đối đáp, tạo nên một bản giao hưởng âm thanh đặc trưng.
- Trao truyền nghề thủ công: Các bà, các mẹ hướng dẫn con gái cách nhuộm chàm, giữ cho sắc màu thiên nhiên luôn hiện hữu.
Nơi khoảng cách chỉ là khái niệm. Bên bếp lửa hồng, khách và chủ hòa làm một trong chén rượu ngô và tiếng hát Sli nồng hậu.
3. Những quy tắc tôn trọng từ ngàn xưa
Vì là nơi linh thiêng, bếp lửa có những "góc kiêng kỵ" mà khách quý khi đến chơi cần ghi nhớ:
- Không dùng chân đá vào kiềng bếp: Đó là hành động thiếu tôn trọng "thần lửa".
- Không bước qua bếp lửa: Hãy đi vòng quanh để thể hiện sự lễ phép với gia chủ.
- Không dùng vật sắc nhọn chọc vào tro bếp: Người Nùng Ing quan niệm tro bếp là nơi giữ hơi ấm và sự bình yên.
Lân Nóng thức giấc. Khi khói bếp len lỏi qua mái ngói rêu phong, đó là dấu hiệu của một ngày mới tràn đầy sức sống xanh giữa thung lũng cổ.
4. Bếp lửa trong hành trình "Du lịch xanh" Net Zero
Ngày nay, dù làng Lân Nóng đã khoác lên mình tấm áo công nghệ với hệ thống điện năng lượng mặt trời hiện đại, bếp lửa vẫn giữ nguyên giá trị của nó. Trong mô hình Du lịch cộng đồng Net Zero, bếp lửa sử dụng củi từ những cành cây khô trong rừng đặc dụng theo cách khai thác bền vững. Tro bếp sau đó lại được bà con dùng làm nước men để nhuộm chàm, tạo nên một vòng đời hoàn toàn tự nhiên và không rác thải.